PRAWICOWO-KONSERWATYWNY ZWROT W EUROPIE: KONTURY ZJAWISKA

Abstrakt

Systemy partyjne państw europejskich znajdują się w stanie zauważalnej restrukturyzacji: siły konserwatywne i prawicowe zwiększają swoje poparcie wyborcze, a ich kwestie (suwerenność narodowa, migracje, bezpieczeństwo, tożsamość kulturowa) przesuwają się z peryferii agendy politycznej do jej centrum. Po 2022 roku do tej listy dodano wymiar technologiczny: suwerenność cyfrową, cyberodporność, regulacje dotyczące sztucznej inteligencji. Przejawy i konsekwencje tego procesu w poszczególnych państwach są tak zróżnicowane, że wymagają analizy porównawczej. Celem badania jest identyfikacja przesłanek, oznak i przejawów zwrotu prawicowo-konserwatywnego w Europie oraz ocena jego wpływu na transformację systemów politycznych, konkurencję partyjną i politykę państwa w sferze technologicznej. Badanie opiera się na metodach porównawczych, systemowych i historyczno-politycznych. Metoda porównawcza została wykorzystana do porównania procesów politycznych w różnych krajach europejskich, metoda systemowa do analizy relacji między partiami politycznymi, elektoratem i otoczeniem instytucjonalnym, a metoda historyczno-polityczna do wyjaśnienia przesłanek kształtowania się współczesnych tendencji prawicowo-konserwatywnych. Przeprowadzono również analizę dokumentów programowych partii i aktualnych aktów UE. Stwierdzono, że zwrot prawicowo-konserwatywny nie ogranicza się do wzrostu popularności radykalnych partii prawicowych. Obejmuje on szerszy zakres zmian w dyskursie politycznym i działalności sił konserwatywnych i centroprawicowych. Jego głównymi przejawami są: wzmożone zainteresowanie suwerennością narodową, polityką migracyjną, tożsamością narodową i bezpieczeństwem, krytyczny stosunek do niektórych aspektów integracji europejskiej oraz przeniesienie logiki suwerenności do sfery cyfrowej i technologicznej. Jednocześnie charakter tego procesu zależy od kontekstu historycznego, społeczno-ekonomicznego i instytucjonalnego danego państwa. Zwrot prawicowo-konserwatywny to złożony proces polityczny, któremu towarzyszy zmiana w rywalizacji partyjnej, priorytetach społecznych i podejściu do interakcji państwa z instytucjami europejskimi. Nie ma on jednego modelu rozwoju, dlatego jego badanie wymaga zróżnicowanej analizy porównawczej poszczególnych państw, partii i grup wyborczych.